عبد الحسين نوايى
302
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
به تفاريق ايام ، مكرر خاطر نمايندگان محترم را متذكر مسائل اساسى داشتهام ، اين جانب را با عقيدهاى كه اظهار داشتهاند كمال موافقت حاصل است . در اين موقع هم باز ايفاى وظيفهء خيرخواهى را واجب ديده مشروحهء مزبور را فورا به مجلس شوراى ملى ارسال و توجه كامل نمايندگان محترم را به مندرجات آن جلب مىنمايم و مخصوصا درخواست دارم نصايح خيرخواهانهء سابقه اين جانب را به خاطر آورند كه در اين مدت چه در باب پلتيك داخله و چه در باب پلتيك خارجه اظهار داشته و هميشه آرزومند بودهام كه اين مقاصد حسنهء اساسى به دست هيئت دولت جارى شده اهالى مملكت را از فوايد مشروطيت كاملا بهرياب كند و متأسفانه صورتپذير نشده . اينك نتايج وخيمه به واسطهء غفلت از مقتضيات حال مملكت به ظهور رسيده و مضرات و مخاطرات آن طورى محسوس است كه حاجت به هيچگونه توضيح ندارد و البته تصديق خواهند فرمود كه در اين حالت حاليه نه مجالى براى تسامح و غفلت باقى است و نه فرصت براى تحقيق علت غفلتهاى سابق و فقط آنچه در اين موقع واجب است اين است كه هرچه زودتر نمايندگان محترم با موافقت وزراى عظام براى پلتيك داخله سبك و رويهاى اتخاذ نمايند كه دوام حكومت مقتدرهء منصفه امكانپذير بوده و بتواند مصالح حقيقى و فوايد عموم را در نظر گرفته مقاصد ملت را به موقع اجرا بياورد و البته فراموش نخواهند فرمود كه در اين مدت اختلافات و مداومت در نظريات و غفلت از عمليات قدرت دولت را طورى ضعيف نموده كه غالبا قوهء اجرائيه يا دچار بحران بوده يا در زمان قليل بقاى خود هم قوه نداشته و به كلى از وظايف بازمانده و امر منتهى به حالت حاليه گرديده و دوام آن منتج مضرات و مخاطرات است و اگر هرچه زودتر از تجربهء گذشته تنبه حاصل نگردد و موافق مقتضاى حال مملكت تغييرى در سبك و رويه داده نشود بلاشك موجب ندامت كلى خواهد شد . هكذا در باب پلتيك خارجه كه نهايت ارتباط را با پلتيك داخله دارد و تفكيك آن به هيچوجه ممكن نيست . همينقدر اجمالا خاطرنشان مىكنم كه باز بر خلاف نصايح